Stres cieplny u brojlerów występuje, gdy ptaki nie są w stanie odprowadzać ciepła metabolicznego wystarczająco szybko, aby utrzymać stabilną temperaturę ciała. Dochodzi do tego zazwyczaj po przekroczeniu strefy termoneutralnej, wynoszącej od 18 do 24°C (Nambapana i Jayasena, 2024). Narażenie na stres cieplny jest zazwyczaj klasyfikowane jako ostre, gdy trwa krócej niż siedem dni, a jako przewlekłe, gdy trwa siedem dni lub dłużej, przy czym narażenie przewlekłe powoduje szersze zmiany fizjologiczne i uszkodzenia tkanek (Liu i in., 2023). W jednym z badań dotyczących przewlekłej ekspozycji upał spowodował spadek spożycia paszy o 16,4%, obniżenie masy ciała o 32,6% oraz wzrost wskaźnika konwersji paszy o 25,6% w wieku 42 dni (Lara i Rostagno, 2013). Ptaki reagują na
stres cieplny poprzez ziajanie, rozkładanie skrzydeł i zwiększone pobieranie wody, przy jednoczesnym ograniczeniu spożycia paszy. Wentylacja, dostęp do wody i obsada to czynniki, na które producenci mają bezpośredni wpływ. Letnie upały ujawniają wszelkie niedociągnięcia w tych trzech obszarach.
Jak rozpoznać wczesne objawy stresu cieplnego u brojlerów
Pierwszym widocznym objawem jest zazwyczaj ciężki oddech z otwartym dziobem, który powoduje odparowanie wilgoci z dróg oddechowych, gdy utrata ciepła przez promieniowanie i konwekcję nie jest już w stanie nadążyć (Lara i Rostagno, 2013). Następnie pojawiają się: skrzydła odciągnięte od ciała, zmniejszona aktywność oraz dłuższe leżenie (Nambapana i Jayasena, 2024).
Spadek spożycia paszy następuje przed spadkiem spożycia wody. Spadek dziennego spożycia paszy w połączeniu ze wzrostem spożycia wody jest często najwcześniejszym mierzalnym sygnałem dostępnym dla hodowcy, znacznie wyprzedzającym jakiekolwiek zmiany w odczytach wagi.
Jak letnie upały wpływają na przyrost masy ciała i wydajność paszy
Długotrwałe ziajanie prowadzi do wzrostu pH krwi, czyli tzw. zasadowicy oddechowej, która zaburza regulację gospodarki wapniowej, dodatkowo zwiększając fizjologiczne koszty stresu cieplnego (Lara i Rostagno, 2013). Wielkość strat zależy od charakteru ekspozycji. Spożycie paszy spada o około 1,5% na każdy 1°C w warunkach cyklicznych upałów oraz o około 3,5% w warunkach stałych upałów (Nambapana i Jayasena, 2024).
Straty dotyczą również jakości tuszki. Przewlekły stres cieplny wiąże się z mniejszym udziałem mięśni piersiowych, niższą zawartością białka i większą zawartością tłuszczu w mięsie (Lara i Rostagno, 2013). Wykazano również, że cykliczny stres cieplny może zmniejszać masę mięśni piersiowych o 16% (Nambapana i Jayasena, 2024).
Stres cieplny nie jest marginalnym kosztem produkcji. Szacuje się, że powoduje on roczne straty w wysokości od 1,69 do 2,36 mld dolarów w amerykańskim sektorze hodowli zwierząt, z czego od 128 do 165 mln dolarów przypada na przemysł drobiarski (Lara i Rostagno, 2013).
Wentylacja jako pierwsza linia obrony
Wymiana powietrza usuwa ciepło, wilgoć i dwutlenek węgla wytwarzane przez ptaki, a stężenie dwutlenku węgla w pomieszczeniu nigdy nie powinno przekraczać 3 000 części na milion (Cobb-Vantress, 2021). W czasie upałów głównym narzędziem chłodzenia jest wentylacja tunelowa, ponieważ szybko przepływające obok ptaków powietrze wywołuje efekt chłodu odczuwalnego, dzięki czemu ptaki odczuwają temperaturę o 1 do 8°C niższą niż odczytana temperatura otoczenia (Cobb-Vantress, 2021).
W zarządzaniu brojlerami podczas upałów zaleca się utrzymywanie prędkości przepływu powietrza na poziomie 2-2,5 m/s oraz zapewnienie dopływu świeżego powietrza w ilości 6-7 m³ na kilogram masy ciała na godzinę (Nambapana i Jayasena, 2024).
Woda i gęstość obsady: dwa czynniki, nad którymi producenci mają kontrolę
Pobranie wody gwałtownie wzrasta wraz z temperaturą. W umiarkowanych warunkach brojlery wypijają zazwyczaj 2-3 ml wody na gram pobranej paszy. W upalne dni wartość ta wzrasta do 4-5 ml na gram, a całkowite pobranie wody zwiększa się o około 7% na każdy 1°C powyżej 21°C (Nambapana i Jayasena, 2024). Dostęp do poideł i natężenie przepływu wody mają jeszcze większe znaczenie, gdy wystąpi fala upałów.
Zbyt duża obsada dodatkowo nasila problem. W swoim przeglądzie Lara i Rostagno (2013) wskazują, że zagęszczenie stada jest istotnym czynnikiem wpływającym na współdziałanie stresu cieplnego z wydajnością produkcyjną i dobrostanem ptaków (Lara i Rostagno, 2013).
Pomiar masy ciała podczas fali upałów: co monitorować
Spożycie paszy i nawyki związane z piciem zmieniają się w ciągu kilku godzin, ale średni dzienny przyrost masy ciała wykazuje opóźnienie rzędu kilku dni. Ręczne pomiary na ręcznej wadze do drobiu BAT1 pozwalają personelowi połączyć kontrolę masy ciała z bezpośrednią obserwacją poszczególnych ptaków, co pozwala wykryć pogorszenie kondycji, które mogłoby zostać zamaskowane przez średnią dla całego stada.
W przerwach między sesjami automatyczna waga BAT2 Connect nieustannie monitoruje trendy w całym stadzie, dzięki czemu spadek średniego dziennego przyrostu masy ciała jest wykrywany natychmiast po jego wystąpieniu. Warunki w poszczególnych częściach kurnika są zróżnicowane, więc dzięki rozmieszczeniu kilku wag w różnych miejscach dane można podzielić według lokalizacji, co pomaga precyzyjnie zidentyfikować strefy, w których ptaki borykają się z upałem.
Jak dane o masie ciała przyspieszają podejmowanie decyzji
Ciągłe monitorowanie masy ciała na żywo pozwala na wczesne wykrycie spowolnienia wzrostu, dzięki czemu można dostosować wentylację, dostęp do wody lub zagęszczenie hodowli, zanim stado jeszcze bardziej odstanie od docelowych wartości.
Następnie podczas drugiej, indiwidualnej sesji ważenia sprawdza się, czy poszczególne ptaki wracają do zdrowia po ustąpieniu upałów.
Wprowadzenie obu odczytów do platformy danych BAT Cloud pozwala przekształcić je w jedną krzywą powrotu do zdrowia dla każdego stada, pokazującą, ile kosztowała fala upałów i jak szybko ptaki wróciły do zdrowia. Nałożenie krzywych z poprzednich lat pokazuje, jak masa ciała każdego stada reagowała na upały, co pomaga gospodarstwu ocenić, czy modernizacja systemu chłodzenia się opłaci.
Źródła
- Cobb-Vantress. (2021). Broiler Management Guide. Cobb-Vantress Inc. https://www.cobb-vantress.com/assets/Cobb-Files/4d0dd628b7/Broiler-Guide_English-2021-min.pdf
- Lara, L. J., & Rostagno, M. H. (2013). Impact of heat stress on poultry production. Animals, 3(2), 356–369. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4494392/
- Nambapana, M., & Jayasena, D. (2024). Heat stress management via nutritional strategies for broilers. In Modern Technology and Traditional Husbandry of Broiler Farming. IntechOpen. https://www.intechopen.com/chapters/1189812